Praca w godzinach nadliczbowych - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt III PZP 3/24. Konsekwencje.
Dnia 26 lutego 2025 r. skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego podjął uchwałę, w której przesądzono, że praca wykonywana przez nauczyciela ponad normy czasu pracy określone w art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela stanowi pracę w godzinach nadliczbowych w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. - Najnowsze orzeczenia
Zmiana linii orzeczniczej
Do czasu wydania uchwały z dnia 26 lutego 2025 r. w orzecznictwie sądów powszechnych oraz w doktrynie dominował pogląd, iż w Karcie Nauczyciela brakuje instytucji godzin nadliczbowych. Ustawa ta posługuje się bowiem odrębną instytucją godzin ponadwymiarowych, które pozostają w relacji wyłącznie do tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a instytucja godzin ponadwymiarowych nie występuje w Kodeksie pracy. W orzecznictwie utrwalony był pogląd, że tylko przekroczenie norm czasu pracy ustalonych w Kodeksie pracy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych - vide. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2018 r., III PZP 2/18.
r.pr. Filip Żelazny - f.zelazny@ioswiata.pl
Wykazanie pracy w godzinach nadliczbowych - obowiązek pracownika
Zgodnie z ogólną zasadą, to na pracowniku spoczywa ciężar udowodnienia, iż wykonywał pracę w godzinach nadliczbowych - oznacza to konieczność szczegółowego wykazania przez pracownika, że jego obowiązki wychowawcze, dydaktyczne czy opiekuńcze wymagały pracy poza ustalonym wymiarem godzin, a pracodawca nie zlecił ich wykonania w ramach tzw. godzin ponadwymiarowych. Wymaga to często przedstawienia odpowiednich dowodów, takich jak dokumentacja z planu pracy, harmonogramy, potwierdzenia wykonywania obowiązków poza czasem przeznaczonym na zajęcia.
Roszczenia z zakresu prawa pracy
Nauczyciele mogą ubiegać się o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych z okresu do 3 lat wstecz, zgodnie z ogólnym terminem przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy (art. 291 § Kodeks pracy). W praktyce, po uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025 r., która przesądziła, że praca wykonywana ponad pensum może być traktowana jako godziny nadliczbowe w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, nauczyciele z pewnością zaczną zwracać większą uwagę na wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych i ewentualne dochodzenie swoich roszczeń.
Choć trudno jednoznacznie stwierdzić, czy wspomniana uchwała Sądu Najwyższego spowoduje masowe pozwy o zapłatę zaległego ekwiwalentu za wypracowane nadgodziny, to niewątpliwie stanowi ona przełomowy moment w interpretacji przepisów dotyczących pracy nauczycieli. Uchwała ta z całą pewnością będzie miała istotne znaczenie w przyszłych sprawach sądowych, stanowiąc punkt odniesienia dla sądów powszechnych w kwestiach związanych z czasem pracy nauczycieli.